Nagłe zatrzymanie krążenia u dorosłych

Najkrótsza droga przez algorytm BLS i ALS: co rozpoznać, co robić najpierw i czego nie przerywać. Kanonem są wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) z 2025 roku [1] [2]; opiekę po powrocie krążenia opisują wytyczne ERC i ESICM z 2025 roku [5]. Gdzie przy szczególe stoją wytyczne z 2021 roku, mówimy to wprost.

Rozpoznanie

• Zatrzymanie krążenia rozpoznaje się po braku reakcji i braku prawidłowego oddechu — nie po długim szukaniu tętna na tętnicy szyjnej.
• Oddech agonalny (pojedyncze westchnienia, chrapanie) nie jest oddechem. Krótkie drgawki bywają pierwszym objawem zatrzymania krążenia, a nie napadem padaczkowym.
• Rozpoznanie rytmu (do defibrylacji albo nie) zmienia plan leczenia, nie samo rozpoznanie zatrzymania krążenia.

Uciśnięcia klatki piersiowej

• Tempo 100–120 uciśnięć na minutę, głębokość 5–6 cm, pełne odprężenie klatki po każdym uciśnięciu [1].
• Przerwy w uciśnięciach ograniczyć do minimum — także w trakcie ładowania defibrylatora uciska się dalej, a przerywa dopiero na samo wyładowanie [2].
• Zanim drogi oddechowe zostaną zabezpieczone przyrządowo: 30 uciśnięć na 2 oddechy [1] [7].
• Zmieniaj osobę uciskającą przy każdej przerwie na ocenę rytmu — to praktyka zespołowa, której uzasadnieniem jest zmęczenie: w badaniu na manekinie odsetek prawidłowych uciśnięć spadł z 79,7 % w pierwszej minucie do 24,9 % w drugiej, a ratownicy zauważali zmęczenie dopiero po ok. 3 minutach (mediana 186 s) [10].
• Po zabezpieczeniu dróg oddechowych: uciśnięcia ciągłe i wentylacja z częstością ok. 10 na minutę [2].

Defibrylacja

• Czas do wyładowania decyduje o przeżyciu. W klasycznym modelu z King County (1667 chorych z chorobą serca i migotaniem komór, zatrzymanie przed przyjazdem ZRM) każda minuta zwłoki do defibrylacji odejmowała ok. 1,1 punktu procentowego szansy przeżycia — ale tylko wtedy, gdy RKO i zaawansowane zabiegi trwały; bez żadnego leczenia szansa malała o ok. 5,5 punktu na każdą minutę [4].
• Energia pierwszego wyładowania: co najmniej 150 J dla dwufazowych przebiegów prostokątnych i ściętych wykładniczych; przy innym przebiegu — energia zalecana przez producenta defibrylatora. Po nieskutecznym wyładowaniu rozważyć zwiększenie energii [2].
• Jedno wyładowanie, potem od razu 2 minuty uciśnięć; ocena rytmu co ok. 2 minuty [2].
• Migotanie oporne to migotanie, które utrzymuje się mimo trzech lub więcej wyładowań. Wtedy sprawdź ułożenie elektrod i rozważ inne ich położenie, np. przednio-tylne (tak ERC 2021) [8].
• Przed wyładowaniem: nikt nie dotyka chorego, tlen odsunięty od klatki piersiowej, wyraźna komenda „Odsunąć się!”.

Leki

Odwracalne przyczyny

Przez całą resuscytację szuka się przyczyn, które da się leczyć na miejscu — mnemotechnika 4H i 4T: hipoksja, hipowolemia, hipo- albo hiperkaliemia i inne zaburzenia metaboliczne, hipo- albo hipertermia; zakrzepica (wieńcowa albo płucna), odma prężna, tamponada serca, zatrucia [2].

Po powrocie krążenia

• EKG 12-odprowadzeniowe jak najszybciej. Uniesienie ST po zatrzymaniu krążenia o podejrzewanej przyczynie sercowej to wskazanie do pilnej koronarografii, więc chory jedzie do ośrodka z pracownią hemodynamiki [5] [9].
• Brak uniesienia ST nie zamyka tej drogi: pilną koronarografię rozważa się, gdy prawdopodobieństwo ostrej okluzji tętnicy wieńcowej jest duże, np. przy niestabilności hemodynamicznej albo elektrycznej [5] [9].
• Rutynowa natychmiastowa koronarografia u każdego chorego bez uniesienia ST nie poprawia jednak rokowania. Dotyczy to chorych skutecznie resuscytowanych po pozaszpitalnym NZK, bez cech STEMI, spełniających kryteria włączenia badań: w metaanalizie danych indywidualnych z badań COACT i TOMAHAWK (1031 chorych) rok przeżyło 49,6 % chorych z koronarografią natychmiastową wobec 53,4 % z odroczoną albo wybiórczą [6]; w samym COACT przeżycie 90-dniowe wyniosło 64,5 % wobec 67,2 % [3].

Źródła

1. Smyth MA i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Adult Basic Life Support. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110771. doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110771
2. Soar J i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025: Adult Advanced Life Support. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110769. doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110769
3. Lemkes JS i wsp. Coronary Angiography after Cardiac Arrest without ST-Segment Elevation. N Engl J Med 2019;380(15):1397–1407 (PubMed PMID 30883057). doi:10.1056/NEJMoa1816897
4. Larsen MP i wsp. Predicting survival from out-of-hospital cardiac arrest: a graphic model. Ann Emerg Med 1993;22(11):1652–1658 (PubMed PMID 8214853). doi:10.1016/s0196-0644(05)81302-2
5. Nolan JP i wsp. European Resuscitation Council and European Society of Intensive Care Medicine Guidelines 2025: Post-Resuscitation Care. Resuscitation 2025;215 Suppl 1:110809 (PubMed PMID 41117575). doi:10.1016/j.resuscitation.2025.110809
6. Spoormans EM i wsp. One-Year Outcomes of Coronary Angiography After Out-of-Hospital Cardiac Arrest Without ST Elevation: An Individual Patient Data Meta-Analysis. JAMA Cardiol 2025;10(8):779–786 (PubMed PMID 40434768). doi:10.1001/jamacardio.2025.1194
7. Olasveengen TM i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Basic Life Support. Resuscitation 2021;161:98–114 (PubMed PMID 33773835); brzmienie sprawdzone w autoryzowanym przekładzie niemieckim, Notfall Rettungsmed 2021;24(4):386–405, doi:10.1007/s10049-021-00885-x. doi:10.1016/j.resuscitation.2021.02.009
8. Soar J i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation 2021;161:115–151 (PubMed PMID 33773825); brzmienie sprawdzone w autoryzowanym przekładzie niemieckim, Notfall Rettungsmed 2021;24(4):406–446, doi:10.1007/s10049-021-00893-x. doi:10.1016/j.resuscitation.2021.02.010
9. Nolan JP i wsp. European Resuscitation Council and European Society of Intensive Care Medicine guidelines 2021: post-resuscitation care. Intensive Care Med 2021;47(4):369–421 (PubMed PMID 33765189). doi:10.1007/s00134-021-06368-4
10. Ochoa FJ i wsp. The effect of rescuer fatigue on the quality of chest compressions. Resuscitation 1998;37(3):149–152 (PubMed PMID 9715774). doi:10.1016/s0300-9572(98)00057-4